Oświadczenia zdrowotne w opisach produktów: co mówi rozporządzenie 1924/2006

Oświadczenie żywieniowe a zdrowotne

Rozporządzenie rozróżnia dwa pojęcia.

Oświadczenie żywieniowe to przekaz, że żywność ma szczególne korzystne właściwości odżywcze wynikające z jej wartości energetycznej albo ze składników odżywczych lub innych substancji, które zawiera, zawiera w zmniejszonej lub zwiększonej ilości albo nie zawiera. Przykład z grupy takich oświadczeń: sformułowania o niskiej zawartości jakiegoś składnika. Główny Inspektorat Sanitarny (GIS) opublikował uproszczony wykaz dozwolonych oświadczeń żywieniowych, a przy każdym z nich podane są warunki stosowania, na przykład progi zawartości.

Oświadczenie zdrowotne to każdy przekaz, który stwierdza, sugeruje lub daje do zrozumienia, że istnieje związek między kategorią żywności, produktem żywnościowym lub jednym z jego składników a zdrowiem. Granica bywa cieńsza, niż się wydaje. Definicja obejmuje przekaz w dowolnej formie, także graficznej, więc do oświadczeń zdrowotnych mogą należeć nie tylko wprost napisane zdania o działaniu, lecz także sugestie, obrazki i nazwy.

Dla sprzedawcy ważna jest konsekwencja: oświadczenia zdrowotne są co do zasady zakazane, chyba że spełniają wymagania rozporządzenia i znajdują się na odpowiednich listach.

Kogo dotyczy rozporządzenie 1924/2006

Zakres rozporządzenia obejmuje oświadczenia żywieniowe i zdrowotne w komunikatach handlowych, w tym w oznakowaniu, prezentacji i reklamie żywności dostarczanej konsumentowi końcowemu. Nie chodzi więc wyłącznie o etykietę na opakowaniu. Chodzi o każdy przekaz handlowy, którego celem jest sprzedaż żywności.

Rozporządzenie dotyczy więc każdego, kto prezentuje i reklamuje żywność konsumentom, także sprzedawcy. Jeśli sprzedajesz suplementy diety lub inną żywność w sklepie internetowym, to opis oferty, który ma zachęcić do zakupu, jest takim komunikatem handlowym. Ostateczna ocena konkretnego opisu należy do prawnika lub organu kontroli, ale zasada ostrożności jest prosta: traktuj opis oferty tak samo surowo jak etykietę.

Rozporządzenie zawiera ponadto zasady ogólne dla wszystkich oświadczeń (art. 3). Nie mogą one być fałszywe, niejednoznaczne ani wprowadzające w błąd, nie mogą podawać w wątpliwość bezpieczeństwa lub wartości odżywczej innej żywności, ani zachęcać do nadmiernego spożycia. Odrębny artykuł (art. 12) zakazuje między innymi oświadczeń sugerujących, że niespożywanie danej żywności może wpłynąć na zdrowie, oświadczeń o tempie lub wielkości utraty wagi oraz powoływania się na zalecenia pojedynczych lekarzy lub pracowników ochrony zdrowia.

Rejestr oświadczeń UE: jak z niego korzystać

Komisja Europejska prowadzi publiczny unijny rejestr oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych. Według opisu Komisji rejestr zawiera:

• dozwolone oświadczenia żywieniowe wraz z warunkami stosowania,
• dopuszczone oświadczenia zdrowotne, warunki ich stosowania i ewentualne ograniczenia,
• niedopuszczone oświadczenia zdrowotne wraz z podaniem przyczyn.

Rejestr służy wyłącznie celom informacyjnym. Wyszukiwarka obejmuje oświadczenia zdrowotne, a cały zbiór można pobrać w formacie Excel. Ważne są trzy praktyczne uwagi.

1. Warunki stosowania są częścią oświadczenia. Dopuszczone oświadczenie można stosować tylko wtedy, gdy produkt spełnia warunki podane w rejestrze, na przykład dotyczące składnika i jego ilości.
2. Niektóre oświadczenia nie mają jeszcze ostatecznej decyzji. Rejestr nie obejmuje części oświadczeń, których ocena lub rozpatrzenie przez Komisję nie została zakończona. Jeśli opis opiera się na takim oświadczeniu, potrzebna jest konsultacja z doradcą.
3. Rejestr jest po angielsku. Dlatego dopasowanie polskiego zdania z opisu do pozycji w rejestrze wymaga uwagi: sformułowanie w opisie musi odpowiadać sensowi dopuszczonego oświadczenia, a nie być jego luźną parafrazą.

Wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych, innych niż dotyczące zmniejszenia ryzyka choroby oraz rozwoju i zdrowia dzieci, ustanawia rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012. Rejestr jest wygodniejszym narzędziem pracy, bo zawiera wszystkie kategorie w jednym miejscu.

Opis produktu w sklepie i na marketplace

Opis w sklepie internetowym, opis na marketplace i skrypt filmu lub transmisji sprzedażowej to wszystko miejsca, w których pojawiają się sformułowania o działaniu. Na marketplace dochodzi druga warstwa: regulamin platformy. TikTok Shop informuje, że wszystkie oferty muszą spełniać jego zasady i Zasady Społeczności, a naruszające je oferty są usuwane. Zgodność z prawem to więc warunek konieczny, ale nie zawsze wystarczający, bo platforma może mieć własne, ostrzejsze zasady dotyczące niektórych kategorii.

W praktyce zdania w opisach mają różne źródła: tekst producenta, tłumaczenie z innego języka, hasło agencji marketingowej, zapożyczenie z opisu konkurencji. Wszystkie traktuj jako własne, bo to sprzedawca odpowiada za ofertę, którą publikuje.

Gdzie kończy się narzędzie, a zaczyna ocena prawnika

Rejestr i spis oświadczeń to narzędzia, które pozwalają sprawdzić, czy konkretne brzmienie jest dozwolone. Nie rozstrzygną jednak spraw granicznych:

• czy dane zdanie jest oświadczeniem zdrowotnym, czy zwykłym opisem produktu,
• czy sformułowanie w opisie nie wykracza poza sens dopuszczonego oświadczenia,
• czy nazwa produktu, znak towarowy lub grafika nie sugerują działania,
• jak potraktować oświadczenia, których ocena nie została zakończona.

W takich przypadkach potrzebna jest ocena specjalisty: radcy prawnego lub doradcy zajmującego się prawem żywnościowym. Wytyczne do stosowania rozporządzenia publikuje GIS, ale nie zastąpią one analizy twojego konkretnego opisu.

Narzędzia programistyczne mogą pomóc na etapie wstępnym: aplikacja M8T dla TikTok Shop wskazuje w opisach ofert sformułowania, które mogą być oświadczeniami zdrowotnymi, żeby sprzedawca sprawdził je przed publikacją. To tylko wskazanie do sprawdzenia, które nie gwarantuje zgodności z prawem ani akceptacji oferty przez platformę.

Jak ograniczyć ryzyko w procesie publikacji

Najlepsze efekty daje nie jednorazowe sprawdzenie, lecz proces:

1. Jedno miejsce, w którym zapisane są opisy produktów. Opis w sklepie, na marketplace i w materiałach reklamowych powinien pochodzić z jednego źródła, żeby poprawka trafiała wszędzie.
2. Lista sformułowań o działaniu dla każdego produktu, z odnośnikiem do pozycji w rejestrze i datą sprawdzenia.
3. Osoba odpowiedzialna za zatwierdzenie opisu przed publikacją.
4. Kontrola przy każdej zmianie: nowy opis, nowa partia produktu, zmiana składu, nowy kanał.
5. Sprawdzenie materiałów wideo i tekstów wypowiadanych w transmisjach, a nie tylko tekstu pisanego.
6. Okresowy przegląd rejestru, bo lista oświadczeń i ich warunków może się zmieniać.

Krok po kroku taką procedurę opisuje poradnik o sprawdzaniu opisu suplementu przed publikacją.

Podsumowanie

Rozporządzenie 1924/2006 jest krótkie w zasadzie i szczegółowe w praktyce: oświadczenie zdrowotne jest dozwolone, jeśli znajduje się w rejestrze, a produkt spełnia warunki jego stosowania. Opis oferty jest komunikatem handlowym, więc nie warto przyjmować, że to tylko tekst marketingowy. Rejestr UE pozwala sprawdzić brzmienie, a przypadki graniczne należy omówić z prawnikiem.

Jeśli prowadzisz sprzedaż żywności w kilku kanałach i potrzebujesz uporządkować proces publikacji opisów albo połączyć kanały z systemem ERP, możesz zapytać M8T o integracje i wtyczki.